حسين قلى خان نظام السلطنه مافى

34

خاطرات و اسناد حسين قلى خان نظام السلطنه مافي ( فارسى )

بعد از ورود به خراسان ، من مشغول تحريرات حضورى بودم . اغراض نفسانى اولياى دولت ، مانع از انجام ترتيباتى كه شاهزاده داده بودند مىشد و مشير الدوله متولىباشى هم با شاهزاده صفائى نداشت و با رأى وزرا موافقت مىكرد . قنبر على خان سعد الدوله هم كه از تهران آمد ، صلاح خود را در مخالفت شاهزاده و متابعت وزراء و مشير الدوله ديد . بعد از مراجعت او ، در پيشگاه شاه مدلل داشتند كه اين ترتيبات ، خرج‌تراشى براى دولت و بىحاصل است ؛ فرضا حاصلى هم داشته باشد ، عايد خود شاهزاده است كه با اين اسباب از دولت بىنياز شود و يحتمل توليد فتنهء بزرگى بكند . هريك از آن ترتيبات را تعطيل و موقوف كردند . صاحب منصبانى كه در ركاب حشمت الدوله اسير شده بودند با افواج ، هركس بضاعتى داشت از خانهء خودشان پولى تهيه كرده و به خراسان فرستادند به توسط حاجى ميرزا حسن على وزير آستانه خريدارى شدند و هريك پولى نداشت از مرحوم حاجى ميرزا حسن على قرض كرد . براى يوسف خان افشار اروميه آن قدر پول فرستادند كه هم فوج افشار را و هم خودش را خريد . مصطفى خان برادر سپهسالار ميرزا محمد خان وزير جنگ با پسرش اسير بودند ، خودش را در شش هزار تومان حاجى ميرزا حسن على خريد ، و پسرش ماند تا در ميان تركمان مرد . اين داستان خيلى مطول است ، كه از سوء تدبير و مخالفت وزير و امير و سخافت رأى هردو و تمرد سركردگان واقع شد . قضيهء قوچان شاهزاده چهار سال در اين حكومت باقى بود . از وقايع ايام حكومت شاهزاده در خراسان ، يكى قضيه قوچان است كه اجمالى از آن را مىنويسم . در سفر قوچان كه حسين قلى خان زعفرانلو پسر بزرگ رضا قلى خان كه در تحت حفظ نظرى شاهزاده و جزو عملجات بود ، در سنهء 1271 از مشهد فرار كرد و به قوچان رفت . امير حسين خان شجاع الدوله برادرش را بيرون كرد و او به اردوى استراباد سپهسالار اعظم ميرزا محمد خان ملحق شد و حسين قلى خان كلمهء عصيان را آشكار نمود و فرستاد از تركمان تكه « 2 » قريب چهار هزار سوار آورد . مرحوم حسام السلطنه ابتدا چند نفر را به سركردگى پرويز ميرزاى نير الدوله و ميرزا على رضاى مستوفى و محمد على خان ناظر پسر خالوى

--> ( 2 ) - تركمانان ايران در دشت گرگان ، ميانهء رود اترك و قره سو و در قسمتى از خراسان ، در قوچان ، بجنورد ، و سرخس زندگى مىكنند . قوم تكه يكى از قبايل تركمن است كه توسط نادر شاه در حوالى استراباد اسكان داده شد . در قرن گذشته تركمان‌هاى تكه به اتك كوچيدند و تا واحه‌هاى تجن و سرخس پيش آمدند . در سال 1272 - 1855 واحهء مرو را تصرف كردند و در مناطق سفلى رودخانهء مرغاب و تجن و واحه‌هاى اتك و آخال مستقر شدند . ولى ، عده‌اى از آن‌ها در خاك ايران ماندند . در سال 1298 - 1881 كه مرز بين ايران و روسيه معين شد ، نقل و انتقالات اين طوايف تا حدى موقوف شد . ر ك : لوگاشوا ، بىبى رابعه . تركمان‌هاى ايران . ترجمه حسين تحويلى و سيروس ايزدى .